Ekran süresi bitince yaşanan krizler: geçişi kolaylaştırmanın 7 yolu
“Süre bitti” dediğiniz anda gelen ağlama, pazarlık ya da öfke patlaması pek çok evde tanıdık bir sahne. Bu, çocuğunuzun “şımarık” olduğu ya da sizin bir şeyi yanlış yaptığınız anlamına gelmiyor. Keyif aldığı bir şeyi bırakmak, küçük bir çocuk için gerçekten zor bir iş.
Neden bu kadar zor?
Küçük çocuklar bir etkinlikten diğerine geçmekte genel olarak zorlanır; parkı bırakmak, banyodan çıkmak ya da oyunu toplamak da benzer tepkilere yol açabilir. Ekranda bu zorluk biraz daha büyür: Video çoğu zaman tam merak uyandıran bir anda kesilir ve yerine konan etkinlik o an daha az çekici görünür.
İyi haber şu ki geçişler öğrenilebilir bir beceri. Biraz hazırlık ve tutarlılıkla krizlerin sıklığı genellikle azalır.
1. Önceden haber verin
“Beş dakika sonra kapatıyoruz” demek, çocuğa zihnini hazırlamak için zaman tanır. Saat kavramı oturmamış küçük çocuklar için “bu bölüm bitince” demek daha anlaşılırdır.
2. Görsel bir işaret kullanın
Kum saati, dolan bir çubuk ya da bir şarkı; süreyi görünür kılan her şey, kararın keyfi değil kurala bağlı olduğunu hissettirir. Böylece “kötü haberi veren” siz olmazsınız, saat olur.
3. Doğal bir bitiş noktası seçin
Videonun ortasında kapatmak yerine bölümün ya da şarkının sonunu bekleyin. Bir hikâyenin tamamlandığını görmek, bırakmayı kolaylaştırır.
4. Sırada ne olduğunu söyleyin
“Kapatıyoruz” yerine “Şimdi birlikte kule yapıyoruz” demek, dikkati kaybedilen şeyden gelecek olana çevirir. Ekrandan sonraki etkinliğin her gün benzer olması (kitap, banyo, park) rutini güçlendirir.
5. Duyguyu kabul edin, kuralı koruyun
“Daha izlemek istiyordun, bitmesine üzüldün” demek, kuralı esnetmeden çocuğun duygusunu tanır. Ağlama geçince kısa bir sarılma, kuralın sevgisizlik olmadığını gösterir.
6. Tutarlı olun
Bir gün ağlayınca süre uzuyorsa, çocuk ağlamanın işe yaradığını öğrenir. Kuralı istisnasız uygulamak ilk günlerde zor gelse de uzun vadede pazarlıkları azaltır.
7. Ekranı tek sakinleştirici yapmayın
Amerikan Pediatri Akademisi, ekranın çocuğu sakinleştirmenin tek yolu olarak kullanılmamasını öneriyor. Çocuk her huzursuzlandığında video açılırsa, ekransız sakinleşmenin yollarını öğrenmesi zorlaşabilir. Sarılmak, nefes oyunları, sessiz bir köşe gibi alternatifler zamanla işe yaramaya başlar.
Ne zaman destek almalı?
Ekran kapandığında yaşanan tepkiler çok uzun sürüyorsa, giderek şiddetleniyorsa ya da çocuğun uykusunu, beslenmesini, oyununu belirgin biçimde etkiliyorsa bir çocuk doktoruna veya çocuk ruh sağlığı uzmanına danışmak iyi olur.
Owlo Kids geçişlere nasıl yardım eder?
Owlo Kids’te süre bitmeye yaklaşırken ekrandaki ay simgesi yavaşça “nefes alır”, son dakikada uyuyan bir baykuş belirir; böylece çocuk sona doğru geldiğini kelimeye ihtiyaç duymadan görür. İsterseniz kısa bir videonun bitmesine izin verebilirsiniz. Süre dolunca video sert bir şekilde kesilmez; “Videolar uyumaya gitti” ekranı açılır ve ekran dışı etkinlik fikirleri gösterilir.
Kaynaklar
- American Academy of Pediatrics, Council on Communications and Media (2016). Media and Young Minds (Pediatrics, 138(5), e20162591)
Bu yazı genel bilgi içindir; tıbbi veya psikolojik danışmanlığın yerini tutmaz. Endişeniz varsa bir uzmana danışın.